TẦM NHÌN CỦA JENSEN HUANG
1. Năm 1997, trong một văn phòng nhỏ ở thung lũng Silicon, có một công ty phải tắt bớt đèn để tiết kiệm điện. Hóa đơn chồng chất. Nhân viên lo mất việc. Báo chí cười nhạo. Và CEO của công ty đó chỉ còn đúng 30 ngày tiền lương trong tài khoản.
Người đàn ông đứng giữa đống đổ nát ấy mặc một chiếc áo da đen. Loại áo mà ông sẽ mặc suốt 30 năm sau đó. Loại áo mà bây giờ đã trở thành biểu tượng của ngành công nghệ.
Đó là Jensen Huang. CEO của Nvidia. Công ty gần đây vượt mặt Apple và Microsoft để trở thành công ty giá trị nhất thế giới với hơn 5 nghìn tỷ đô vốn hoá.
Nhưng câu chuyện của ông không bắt đầu từ thung lũng Silicon. Nó bắt đầu từ một nhà hàng Denny’s ở Portland. Và trước đó nữa, từ một trường cải tạo ở Kentucky.
2. Jensen sinh ra ở Đài Nam, Đài Loan, năm 1963. Cha làm kỹ sư hóa học. Mẹ là giáo viên. Một gia đình trung lưu bình thường.
Năm lên 5, cả nhà chuyển sang Thái Lan theo công việc của cha. Năm lên 9, cha mẹ gửi Jensen và anh trai sang Mỹ. Hai đứa trẻ không biết một chữ tiếng Anh, được gửi đến một ngôi trường nội trú ở Oneida, Kentucky.
Nhưng đây là chỗ câu chuyện rẽ ngang.
Cha mẹ Jensen tưởng đó là trường prep school danh tiếng. Họ nhầm. Đó là trường cải tạo - nơi dành cho trẻ em có vấn đề về hành vi. Hai đứa trẻ Đài Loan ngơ ngác giữa đám học sinh từng đánh nhau, từng trốn học, từng gây rối.
Jensen phải lau toilet. Làm lao công. Ngủ chung phòng với những đứa trẻ lớn hơn, hung dữ hơn.
Nhiều năm sau, khi đã thành tỷ phú, ông kể lại chuyện này với một nụ cười. “Tôi đã lau toilet nhiều hơn tất cả các bạn cộng lại. Và có những cái toilet mà nhìn xong không thể quên được.”
3. Gia đình sau đó chuyển đến Oregon. Jensen vào trường Aloha High School, nhảy hai lớp, tốt nghiệp năm 16 tuổi - đứa nhỏ nhất trường, trông như con nít giữa đám thanh niên. Ông còn là tay vợt bóng bàn cấp quốc gia.
Năm 15 tuổi, Jensen xin được việc đầu tiên. Rửa bát ở Denny’s. Ca đêm.
“Tôi lên kế hoạch cho công việc. Tôi có hệ thống. Tôi mise en place” - ông dùng thuật ngữ của đầu bếp Pháp, nghĩa là “mọi thứ đúng chỗ”. “Tôi đánh bóng những cái đĩa đó đến phát sáng.”
Rửa bát xong thì dọn bàn. Dọn bàn xong thì bưng cà phê. Không bao giờ đi tay không. Đi ra thì bưng đồ bẩn. Đi vào thì mang đồ sạch.
“Cuối cùng thì tôi trở thành CEO. Tôi vẫn đang cố gắng để trở thành một CEO giỏi.”
4. Năm 1993, Jensen cùng hai người bạn - Chris Malachowsky và Curtis Priem - ngồi trong một quán Denny’s ở East San Jose. Không phải vì hoài niệm. Mà vì yên tĩnh hơn ở nhà. Và cà phê rẻ.
Họ gọi một phần Lumberjack Slam, một phần Moons Over My Hammy, một phần Super Bird sandwich. Uống hết mấy bình cà phê. Và vẽ ra kế hoạch cho một công ty chip đồ họa.
Jensen móc túi ra 200 đô. Đó là tất cả những gì ông có. Hai người bạn mỗi người góp thêm 200 đô nữa. Tổng cộng 600 đô. Đó là toàn bộ vốn ban đầu của Nvidia.
Ba mươi năm sau, cái booth nơi họ ngồi được gắn bảng kỷ niệm. Denny’s còn đặt tên một món ăn sáng theo tên Jensen - Nvidia Breakfast Bytes. Xúc xích cuộn pancake chấm syrup. Món ưa thích của ông.
5. Nhưng Nvidia không lên thẳng trời. Nó suýt chết. Không phải một lần. Mà ba lần.
Lần đầu tiên là chip NV1. Sản phẩm đầu tay. Thất bại thảm hại. Jensen đặt cược vào công nghệ quadrilateral trong khi cả thế giới chạy theo triangle. Giống như làm xe chạy bên phải trong khi cả nước chạy bên trái.
Công ty sắp phá sản. Chỉ còn vài tuần tiền lương. Lúc đó một người đàn ông tên Shoichiro Irimajiri - giám đốc điều hành của Sega - quyết định cho Nvidia vay 5 triệu đô. Không có nghĩa vụ gì. Chỉ vì tin tưởng.
“Tôi vẫn ngạc nhiên đến tận bây giờ” - Jensen nói. “Bạn không thể đánh giá thấp lòng tốt của người khác khi bạn mới khởi nghiệp.”
Lần thứ hai, Jensen phải sa thải 70% nhân viên. Tắt đèn văn phòng. Và làm một việc điên rồ - thiết kế chip mới chỉ dựa trên mô phỏng phần mềm, không qua thử nghiệm phần cứng. Giống như xây tòa nhà 100 tầng mà bịt mắt.
Chip RIVA 128 ra đời trong 9 tháng - thay vì 2 năm như bình thường. Nó cứu công ty.
Lần thứ ba là khi Jensen quyết định đặt cược toàn bộ tương lai vào một thứ gọi là CUDA - nền tảng cho phép lập trình trên GPU. Lúc đó không ai hiểu để làm gì. Cổ đông la ó. Nhà phân tích hoài nghi. Nhưng Jensen cứ làm.
Mười năm sau, CUDA trở thành xương sống của cách mạng AI. Và Nvidia từ công ty làm card đồ họa cho game thủ trở thành trái tim của nền văn minh trí tuệ nhân tạo.
6. Bây giờ Jensen đứng trên sân khấu như một ngôi sao nhạc rock. Cái áo da đen. Cái cách ông cầm mic đi vòng vòng. Cái giọng nói đều đều nhưng đầy sức nặng.
Ông không nói về chip. Ông nói về việc xây dựng lại văn minh nhân loại.
Nghe có vẻ điên. Nhưng hãy nghe ông giải thích.
Jensen bảo Định luật Moore đã chết. Cái quy luật mà dân công nghệ ai cũng thuộc - sức mạnh chip cứ 2 năm lại tăng gấp đôi. Xong rồi. Hết rồi.
Thay vào đó là thứ ông gọi là Huang’s Law. Hiệu suất AI tăng gấp 1.000 lần sau mỗi 10 năm. Không phải nhờ chip nhanh hơn theo kiểu cũ. Mà nhờ cách tính toán hoàn toàn mới.
Và đây là chỗ thú vị.
Jensen nhìn Data Center - cái mà bạn tưởng là kho lưu trữ dữ liệu - theo cách hoàn toàn khác. Với ông, đó không phải cái kho. Đó là nhà máy. Nhà máy sản xuất trí tuệ.
Nguyên liệu đầu vào? Điện. Và dữ liệu thô.
Sản phẩm đầu ra? Token - đơn vị cơ bản của trí tuệ nhân tạo.
Giống như nhà máy điện thế kỷ 20 sản xuất điện rồi phân phối khắp nơi, các nhà máy AI này sẽ sản xuất token trí tuệ rồi bơm vào mọi ngành công nghiệp.
7. Nhưng Jensen không dừng ở đó. Ông nói về Physical AI - AI bước ra khỏi màn hình.
Nếu ChatGPT là bộ não, thì Physical AI là cơ thể. AI sẽ nhập thể. Vào robot. Vào ô tô. Vào dây chuyền sản xuất.
Nvidia làm một nền tảng gọi là Cosmos - giúp AI hiểu quy luật vật lý. Không chỉ hiểu ngôn ngữ. Hiểu cả trọng lực, ma sát, quán tính.
Rồi còn Omniverse. Trước khi robot bước ra đời thực, nó được luyện tập trong vũ trụ ảo. Nhanh gấp triệu lần. Nhà máy BMW có bản sao số. Khí hậu Trái Đất có bản sao số. Mọi thứ được mô phỏng trước khi vận hành thật.
Jensen có một câu đáng sợ. “Mọi thứ chuyển động sẽ đều trở thành robot.”
Mọi thứ.
8. Nhưng khoan. Dừng lại một chút.
Jensen nói điều này không gây thất nghiệp. Ông nói nó sẽ tạo ra bùng nổ năng suất. Giúp giải quyết già hóa dân số. Thiếu hụt nhân lực.
Thật không?
Khi “mọi thứ chuyển động trở thành robot” thì công nhân nhà máy đi đâu? Tài xế taxi đi đâu? Nhân viên kho hàng đi đâu?
Jensen là người bán cuốc trong cơn sốt vàng. Ông kiếm tiền bất kể ai thắng ai thua trong cuộc đua AI. Tất nhiên ông sẽ nói AI là điều tuyệt vời. Ông có hàng tỷ lý do để nói vậy. Đúng nghĩa đen. Hàng tỷ đô.
Đây không phải để hạ bệ Jensen. Chỉ là để nhắc rằng khi nghe một người bán hàng nói về sản phẩm của mình, hãy nhớ ông ta đang bán hàng.
9. Có một điều khác Jensen hay nói mà đáng suy nghĩ hơn. Ông gọi đó là Sovereign AI - AI chủ quyền.
Ông cảnh báo về “chủ nghĩa thực dân số”. Ngày xưa người ta đến lấy dầu mỏ, lấy khoáng sản. Bây giờ người ta đến lấy dữ liệu.
Văn hóa, lịch sử, ngôn ngữ của một dân tộc - Jensen nói đó là tài nguyên thiên nhiên. Bạn không thể cứ xuất khẩu dữ liệu thô đi, rồi nhập khẩu trí tuệ nhân tạo về.
Giống như xuất cao su thô đi, rồi mua lốp xe về.
Ông kêu gọi mỗi quốc gia phải sở hữu hạ tầng AI của riêng mình. Nhật Bản. Ấn Độ. Pháp. Việt Nam. Ai cũng phải có Sovereign Cloud để tinh chế dữ liệu của chính mình.
“Không ai cần bom nguyên tử, nhưng ai cũng cần AI. Đừng để người khác đến và lấy mất trí tuệ của dân tộc bạn.”
Nghe hay. Nhưng mà khoan.
Nvidia bán chip cho ai? Cho Mỹ. Cho châu Âu. Cho Trung Quốc - trước khi bị cấm vận. Cho tất cả những ai có tiền. Jensen có thực sự quan tâm đến chủ quyền dữ liệu của Việt Nam không? Hay ông chỉ muốn bán thêm chip?
Có lẽ cả hai. Và có lẽ điều đó cũng không sao. Lợi ích có thể trùng nhau, nhất là trong các câu chuyện bán hàng.
10. Một tuyên bố khác của Jensen gây sốc hơn.
“Ngôn ngữ lập trình của tương lai là tiếng Anh. Hoặc tiếng mẹ đẻ của bạn.”
Không phải Python. Không phải C++. Tiếng Anh.
Việc gõ từng dòng lệnh sẽ dành cho AI. Con người không cần học cú pháp nữa. Con người cần học kiến thức chuyên ngành - sinh học, nông nghiệp, tài chính - và kỹ năng giải quyết vấn đề.
Hàng rào kỹ thuật sụp đổ. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành lập trình viên. Khoảng cách số được thu hẹp lại chỉ bằng khả năng ra lệnh.
Nghe dân chủ. Nghe bình đẳng.
Nhưng mà nghĩ kỹ đi. Nếu ai cũng có thể lập trình, thì kỹ năng lập trình không còn giá trị nữa. Cái có giá trị là gì? Là kiến thức chuyên môn sâu. Là khả năng đặt câu hỏi đúng. Là hiểu biết về lĩnh vực mà AI không thể tự học được.
Nói cách khác, cuộc chơi không dễ hơn. Nó chỉ chuyển sang sân khác.
11. Và Jensen cũng không phải không có đối thủ.
Lisa Su - CEO của AMD - là em họ của Jensen. Đúng rồi. Em họ. Hai người đứng đầu hai công ty cạnh tranh khốc liệt nhất ngành chip là họ hàng với nhau.
AMD vừa ký hợp đồng khủng với OpenAI - công ty mẹ của ChatGPT. 6 gigawatt công suất. Hàng chục tỷ đô doanh thu. Chip MI450 của AMD sẽ ra mắt năm 2026, hứa hẹn cạnh tranh trực tiếp với Nvidia.
OpenAI cũng đang làm chip riêng với Broadcom. Google có TPU. Amazon có Trainium. Microsoft, Meta, Apple - tất cả đều đang cố thoát khỏi sự phụ thuộc vào Nvidia.
Tại sao? Vì Nvidia quá đắt. Vì Nvidia kiểm soát quá nhiều. Vì không ai muốn đặt toàn bộ tương lai vào tay một nhà cung cấp duy nhất.
Jensen tự gọi mình là “kẻ hủy diệt doanh thu” - ông cố tình cho ra sản phẩm mới nhanh đến mức sản phẩm cũ của chính mình cũng lỗi thời. Nhưng liệu ông có thể chạy nhanh hơn cả đám đông đang đuổi theo không?
Chưa ai biết.
12. Jensen Huang không phải thánh. Ông là một doanh nhân. Một doanh nhân xuất sắc, có tầm nhìn xa, có khả năng vượt qua thất bại - nhưng vẫn là một doanh nhân với lợi ích riêng.
Ông từng rửa bát. Từng lau toilet. Từng đứng trước bờ vực phá sản ba lần. Và ông sống sót.
Đó là điều đáng học hơn bất kỳ tầm nhìn vĩ đại nào ông nói trên sân khấu.
Không phải học cách xây đế chế nghìn tỷ đô. Mà học cách đứng dậy sau khi ngã. Học cách tắt đèn tiết kiệm điện khi cần thiết. Học cách biết ơn người đã giúp mình lúc khó khăn. Học cách mise en place - mọi thứ đúng chỗ, dù là rửa bát hay điều hành công ty.
Jensen có một câu nói mà tôi thích hơn tất cả những tuyên bố về AI và tương lai.
“Không có việc gì là thấp kém với tôi. Tôi từng rửa bát. Tôi từng lau toilet.”
Một người đàn ông có 164 tỷ đô vẫn nhớ mình từng rửa bát.
Có lẽ đó mới là bài học thực sự.
Write your comment
Cancel Reply